Nijmegen
Nijmegen

Nimègue – De oudste stad van Nederland



Nijmegen

In de Romeinse tijd was Nijmegen de eerste, grootste en belangrijkste stad van Nederland.
Gelegen aan de noordgrens van het Romeinse Rijk werd de stad al heel vroeg een schakel in het bestuurlijke en militaire systeem van dit Rijk. De ligging op een knooppunt van wegen over land en water versterkte deze positie: heerbanen leidden naar het zuiden, richting Maastricht, en de Waal was een machtige handelsader. Hoe de stad met de komst van de Romeinen zich ontwikkelde en hoe er werd geleefd, dat laat Museum Het Valkhof met zijn prachtige collectie archeologie zien.

Kort voor het begin van de jaartelling werd het gebied van het huidige Nederland, België en Frankrijk ingelijfd bij het Romeinse Rijk. Als uitvalsbasis voor grootscheepse campagnes in het noorden van het huidige Duitsland werden hier legerkampen gebouwd. De kampen op de Nijmeegse Hunnerberg en op de Fürstenberg bij Xanten waren daarvan de belangrijkste.

Legerkampen

Op de Valkhofheuvel bouwden de Romeinen ca.10 voor Christus de nederzetting Oppidum Batavorum ('Stad der Bataven'). Het Valkhof, hooggelegen op de stuwwal, was strategisch van belang: van hieraf kon men naderende vijanden snel traceren. Op korte afstand - op de Hunnerberg - bouwden de Romeinen eerder al een enorm houten legerkamp ter grootte van zo'n 65 voetbalvelden. Zeven jaar lang waren daar zeker 12.000 man gelegerd.

Een kleiner legerkamp met commandantswoning verrees vervolgens op het oostelijker gelegen Kops Plateau. Dat kamp bleef er 80 jaar. In 70 na Christus, na de neergeslagen opstand van de Bataven, kwam er een tweede legioenskamp op de Hunnerberg, het befaamde Legio X Gemina (het Tiende Legioen) met een hoofdkwartier en barakken en daarnaast een kampdorp met een marktplaats, een herberg en een amfitheater.

Maquette (fragment) van het legerkamp Hunnerberg met amfitheater (collectie Museum Het Valkhof)

Na de opstand bouwden de Romeinen een nieuwe stad, westelijk van het oude oppidum van de Bataven. Die stad kreeg rond 100 stadsrechten van keizer Trajanus en zodoende kreeg deze de naam Ulpia Noviomagus (naar Trajanus' familienaam Ulpius, en als onderscheid met andere steden, die de naam Noviomagus hadden). In de stad verrezen tempels, een forum en een groot, openbaar badhuis. Geleidelijk groeide een bewoonde strook aan de Waal, met een brug naar de overzijde en goede verbindingen met Xanten en Keulen. De Romeinen leefden jaren in harmonie met de Bataven: Bataven dienden zelfs in het Romeinse leger en er waren gemengde huwelijken.

Foto Keizer Traianus

Ieder twee jaar vindt er in Nijmegen een groots Romeinenfestival plaats, waar jong en oud kunnen beleven hoe de Romeinen hier indertijd leefden ( Site Romeinenfestival ).

Burcht op het Valkhof

Rond 400 maakte de Romeinse aanwezigheid plaats voor die van de Franken. In Numaga, zoals de plek van het Valkhof toen genoemd werd, bouwde Keizer Karel de Grote in 777 een palts (ofwel burcht) als het noordelijkste verblijf van zijn rijk. De palts werd meermaals geplunderd, verwoest en weer hersteld. Keizer Frederik Barbarossa liet vanaf 1155 een nieuwe, grote burcht met donjon bouwen, waarvan de Nicolaaskapel en de resten van de rijkszaal nu nog over zijn. Na zware beschadigingen door de Fransen werd de Valkhofburcht in 1796 grotendeels afgebroken. Het tufsteen werd over de rivier weggevoerd en vermalen tot grondstof voor cement.

'Gezicht op de Valkhofburcht' door Jan van Goyen, 1641 (collectie Museum Het Valkhof)

Stadsrechten

Vanaf de twaalfde eeuw groeide de welvaart en Numaga breidde verder uit. De stad kreeg in 1230 stadsrechten. Een nieuw stadshart ontstond in de bovenstad, met als nieuwe parochiekerk de Sint Stevenskerk (gewijd in 1273). De periode van welvaart duurde tot de zestiende eeuw. Toonbeeld van deze bloei is het werk van de Gebroeders van Limburg. Zij groeiden op in het hart van Nijmegen, werkten rond 1400 aan het Franse hof en werden vooral beroemd door hun Très Belles Heures du Duc de Berry. Jaarlijks genieten duizenden mensen van het kleurrijke Gebroeders van Limburg Festival in de binnenstad van Nijmegen.

Afbeelding affiche tentoonstelling 'De Gebroeders van Limburg' in Nijmegen, 2005

In 1678-79 stond Nijmegen – dan een kleine garnizoensstad met zo'n 20.000 inwoners – opnieuw in de internationale belangstelling, toen zij alle grote Europese mogendheden van die tijd gastvrijheid bood bij de ondertekening van een belangrijk Vredesverdrag: de Vrede van Nijmegen.

Stadsuitbreidingen

Meerdere malen in haar geschiedenis bouwde Nijmegen een nieuwe omwalling, die noodzakelijk was door de steeds verdere uitbreidingen en de groei van het aantal inwoners. Na de Middeleeuwen werden verdedigingswerken versterkt met lunetten, bastions en forten.

Kaart van Nijmegen door Lodovico Guicciardini (1581), collectie Regionaal Archief Nijmegen

Pas na 1874 kreeg Nijmegen toestemming voor een grootschalige uitleg. Oude vestingwerken worden gesloopt. In de halve eeuw daarna kreeg de stad een nieuw aanzicht, met buiten het centrum nieuwe wijken, een nieuwe haven en een spoorverbinding. Het Maas-Waalkanaal werd gegraven en in 1936 kreeg de stad een moderne Waalbrug voor het autoverkeer. Anno 2012 is Nijmegen aan een nieuwe stadsuitbreiding bezig: dit keer met het project Waalsprong bij Lent.

Kaart huidige Nijmegen

Herstel van de Benedenstad

Tot de Tweede Wereldoorlog bleef het middeleeuwse stratenplan van het centrum intact. Een Amerikaans bombardement in februari 1944 verwoest echter een belangrijk deel van het stadshart. Maar ook in 1945 bij de aftocht van de Duitsers uit Nijmegen als frontstad loopt de Benedenstad forse schade op. Bij de Wederopbouw verrijst een modern plein: Plein 1944. Het ontwerp breekt met het oude stratenpatroon met nauwe straatjes, en wordt het neusje van de zalm van de architectuur van de wederopbouw. Als - pas in de jaren tachtig - de gehavende en verkrotte Benedenstad wordt aangepakt, wordt bij de nieuwbouw het oude stratenpatroon weer in ere hersteld.

Grote Markt, zicht op de Waag en de St. Stevenskerk

Universiteit

Nijmegen is behalve oudste stad van Nederland ook een jonge stad, met bijna 20.000 studenten op 160.000 inwoners. De Katholieke Universiteit werd in 1923 opgericht. (Site Radboud Universiteit )

Nijmegen

Images



Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen Nijmegen























Liens



Evénements

Histoire de la ville

Universités